Ukraina między Waszyngtonem a Moskwą. Trzy punkty zależności

Kolejne spięcie między Waszyngtonem a Kijowem ujawniło zależności, których nie da się zastąpić jednym zakupem broni. Ukraina potrzebuje amerykańskiego rozpoznania, łączności i dostaw sprzętu. Rosja testuje tymczasem granice politycznej wytrzymałości sojuszników. Od odpowiedzi na te trzy wyzwania zależy bezpieczeństwo nadchodzącej zimy.

Agencja Reuters opisała serię napięć wywołanych amerykańską krytyką ukraińskich ataków na rosyjskie rafinerie. Donald Trump wiąże z tym część problemów z cenami paliw w USA; eksperci przywoływani przez agencję wskazują jednak, że silny wpływ na rynek wywarł również konflikt na Bliskim Wschodzie. Pojawiła się także informacja o porozumieniu USA z Rosją w sprawie dostaw oleju napędowego. Takie decyzje oddziałują nie tylko na ceny. W Kijowie odbierane są jako sygnał, że cele wojenne Ukrainy i krótkoterminowe interesy energetyczne USA mogą coraz częściej się rozmijać.

Zełenski zareagował ostrzej niż w poprzednich miesiącach, podkreślając, że Ukraina nie zrezygnuje z uderzeń w rosyjskie instalacje, gdy Rosja atakuje jej własną infrastrukturę. Waszyngton deklaruje chęć zakończenia wojny i utrzymania dialogu z obiema stronami. Nie jest jednak jasne, czy obecny konflikt oznacza trwały zwrot amerykańskiej polityki. Analiza musi odróżnić potwierdzone decyzje administracji od scenariuszy, w których pomoc wojskowa zostałaby ograniczona dalej.

Pierwsza zależność dotyczy informacji. Obrona przed pociskami i dronami zaczyna się od możliwie wczesnego wykrycia startu, kierunku lotu i prawdopodobnego celu. Gdy dane docierają później lub są mniej dokładne, rośnie ryzyko, że nawet istniejące baterie obrony przeciwlotniczej zostaną wykorzystane niewłaściwie. Ukraińskie dowództwo może dysponować własnymi radarami i obserwatorami, ale amerykańskie możliwości satelitarne i wywiadowcze pozostają szczególnie ważne dla obrazu całego pola walki.

Reuters informował, że ukraińskie władze obawiają się ograniczenia udostępniania danych, choć Donald Trump publicznie utrzymuje, iż współpraca wywiadowcza trwa. Równocześnie zakłócona została usługa Starshield, wojskowa odmiana łączności satelitarnej. To nie znaczy, że cała Ukraina utraciła internet ani że wszystkie systemy wojskowe przestały działać. Pokazuje jednak, jak wielkie ryzyko niesie skupienie krytycznych usług u jednego zewnętrznego dostawcy, którego działania mogą podlegać decyzjom politycznym.

Stworzenie pełnej europejskiej alternatywy zajęłoby lata. Sprzęt satelitarny, stacje naziemne, bezpieczne terminale oraz procedury wymiany danych muszą działać jako jeden system. Nie wystarczy kupić dostęp do komercyjnej sieci. Potrzebne są również umowy określające, kto może przerwać usługę, jakie są zasady bezpieczeństwa i jak szybko można przełączyć ruch na zapasowy kanał.

Druga zależność ma charakter przemysłowy. Ukraina produkuje coraz więcej własnych dronów, amunicji i systemów walki elektronicznej, lecz najbardziej wymagające rodzaje uzbrojenia nadal zależą od partnerów zagranicznych. Dotyczy to nie tylko samych pocisków, ale także części, oprogramowania, napraw i logistyki. Europejskie państwa mogą finansować zakupy sprzętu w USA, lecz ich zdolność zastąpienia wszystkich dostaw w krótkim czasie jest ograniczona.

Nawet gdy rząd danego państwa deklaruje pieniądze, proces nie kończy się na podpisaniu przelewu. Firmy muszą utrzymać linię produkcyjną, zrealizować zamówienia i uzyskać pozwolenia eksportowe. Dostawy uzależnione od jednej decyzji politycznej są mniej przewidywalne. To wymaga od państw europejskich wspólnego planowania zapasów i długoterminowych kontraktów, aby zdolność obronna nie była zakładnikiem kolejnego kryzysu dyplomatycznego.

Polska ma w tym obszarze szczególną rolę dzięki położeniu, infrastrukturze transportowej i własnym zakładom zbrojeniowym. Potencjalną odpowiedzią są współprodukcja, serwis w pobliżu granicy i inwestycje w zapasy. Trzeba jednak jasno rozróżniać zapowiadane możliwości od fabryk, które już pracują, oraz od sprzętu rzeczywiście odebranego przez siły ukraińskie.

Zarządzanie tym ryzykiem wymaga także umów między operatorami infrastruktury krytycznej. Wojsko, elektroenergetyka, ratownictwo i kolej używają różnych kanałów komunikacji i mają odmienne potrzeby. Jeżeli awaria jednego dostawcy powoduje przerwanie przekazywania danych między tymi podmiotami, skutki mogą być większe niż sama utrata pojedynczego łącza. Programy odporności muszą więc obejmować wspólne ćwiczenia awaryjne i sprawdzanie przełączania łączności, a nie tylko zakup nowych urządzeń.

Trzecia zależność dotyczy wiarygodności odstraszania. Putin przedstawił plan rosyjskiej „strefy bezpieczeństwa” na ukraińskim pograniczu, którą chce wyłączyć z rokowań pokojowych. Wartość wojskowa takiego pasa zależy od realnej kontroli terytorium i głębokości zajęcia, ale już sama deklaracja może służyć podwyższaniu oczekiwań Moskwy. Kreml może kalkulować, że osłabienie zaufania między sojusznikami utrudni Ukrainie negocjacje.

Największy błąd polegałby na uznaniu, że kryzys amerykańsko-ukraiński automatycznie przesądza wynik wojny. Ukraina zachowuje własne siły, a partnerzy europejscy nadal udzielają pomocy. Zarazem ryzyka nie da się zlekceważyć. Rosyjski atak na elektrownie i sieć przesyłową zimą ma większe skutki niż analogiczne uszkodzenie wiosną. Dlatego decyzje o łączności i ostrzeganiu ludności mogą wpływać na bezpieczeństwo cywilne jeszcze zanim wydarzy się większa zmiana na froncie.

Praktyczna odpowiedź powinna być wielotorowa: rozwijać zapasowe kanały łączności, tworzyć europejskie zasoby rozpoznawcze, finansować produkcję pocisków przeciwlotniczych i utrzymywać kanały rozmów z USA. Żaden pojedynczy projekt nie załatwi tych potrzeb. Wspólnym mianownikiem jest przewidywalność: Ukraina musi wiedzieć, jakie wsparcie będzie dostępne nie tylko jutro, ale przez cały sezon zimowy i następny rok.

Dla Polski stawką jest nie tylko solidarność z sąsiadem, lecz także własne bezpieczeństwo. Im słabsza zdolność Ukrainy do obrony, tym większe obciążenie dla państw wschodniej flanki NATO. Spór Trumpa i Zełenskiego pokazuje, że trwałość sojuszy trzeba budować również poprzez przemysł, infrastrukturę oraz prawne gwarancje współpracy. Polityczna deklaracja to początek, a nie koniec takiego zadania.