Mentzen proponuje pięć zmian w TK. Chce resetu ponad konfliktem PiS i KO

Sławomir Mentzen przedstawił plan przebudowy zasad funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego. Propozycja obejmuje między innymi wybór sędziów większością trzech piątych głosów oraz mechanizm przeciwdziałający blokowaniu nominacji.

Lider Konfederacji uznał, że narastający od lat konflikt o Trybunał Konstytucyjny wymaga rozwiązania systemowego. We wpisie z 31 października zaproponował wybór piętnastu sędziów większością trzech piątych głosów posłów. Jego zdaniem taki próg miałby wymusić porozumienie wykraczające poza jeden obóz polityczny.

Próg trzech piątych głosów oznaczałby, że jedna zwykła większość sejmowa nie mogłaby samodzielnie obsadzić wszystkich wakatów w Trybunale. Dla zwolenników takiego rozwiązania jest to sposób ograniczenia partyjnego wpływu na wybór sędziów. Zarazem pojawia się ryzyko przeciągających się negocjacji, ponieważ większe ugrupowania otrzymałyby faktyczną możliwość blokowania kandydatur. Ocena projektu wymaga zatem rozróżnienia dwóch celów: poszukiwania kandydatów akceptowanych szerzej niż przez jedno środowisko oraz utrzymania zdolności Trybunału do orzekania bez nieobsadzonych stanowisk. Żaden z tych celów nie zostaje zagwarantowany samą zmianą progu głosowania.

Mentzen przewiduje także jednorazowe rozłożenie kadencji nowo wybranych sędziów w drodze losowania od jednego do dziewięciu lat. Następne kadencje trwałyby już dziewięć lat. Proponuje również składanie ślubowania przed Sejmem i publikowanie wyroków przez prezesa TK, zamiast uzależnienia tej czynności od zewnętrznego organu.

Losowanie kadencji na starcie nowego systemu służyłoby rozłożeniu terminów przyszłych wyborów sędziów. W praktyce ograniczałoby ryzyko, że jeden Sejm uzyska możliwość wybrania znaczącej części składu naraz. Wątpliwości może natomiast budzić to, czy rozwiązanie przejściowe da się wprowadzić bez naruszenia konstytucyjnej zasady dziewięcioletniej kadencji. Podobnie pomysł zastąpienia dotychczasowych reguł ślubowania i publikacji orzeczeń wymaga osobnej analizy prawnej. Nie są to jedynie zmiany organizacyjne: dotyczą relacji Trybunału z innymi organami państwa oraz legitymacji jego przyszłych rozstrzygnięć.

Piąty punkt dotyczy sytuacji, w której Sejm nie wybierze sędziego w ciągu sześćdziesięciu dni. W takim przypadku Państwowa Komisja Wyborcza miałaby publicznie losować spośród kandydatów popartych przez co najmniej czterdziestu sześciu posłów. To dopiero polityczny projekt; realizacja wymagałaby sprawdzenia zgodności jego elementów z obecnymi regulacjami konstytucyjnymi i ewentualnych zmian prawa.

Mentzen i Krzysztof Bosak rozmawiali 31 października z prezydentem Karolem Nawrockim. Lider Konfederacji przedstawiał reset jako kompromis wymagający ustępstw ze strony PiS i Koalicji Obywatelskiej. Na razie nie ma podstaw, by twierdzić, że projekt zyskał poparcie potrzebne do wejścia w życie.

Nie wystarczy zatem uzgodnienie politycznego hasła o „resecie”. Każdy z pięciu punktów musiałby zostać przełożony na precyzyjne przepisy, określające datę wejścia w życie, sposób obsadzania już istniejących wakatów oraz sytuację osób obecnie pełniących funkcje. Konieczne byłoby również ustalenie, które elementy projektu można wprowadzić ustawą, a które wymagałyby zmiany konstytucji. Warto przy tym oddzielić deklaracje przedstawione podczas konsultacji od formalnych projektów skierowanych do Sejmu. Na tę chwilę propozycja Mentzena pozostaje stanowiskiem politycznym, a nie obowiązującym modelem organizacji sądu konstytucyjnego.