List Episkopatu o Żydach wywołał burzę. Spór wyszedł daleko poza antysemityzm

List polskich biskupów przypominający nauczanie Kościoła o judaizmie i potępiający antysemityzm wywołał gwałtowną dyskusję w części środowisk katolickich i politycznych. Pojawiły się zarzuty o „herezję”, odmowa odczytania dokumentu w jednej z parafii oraz protest w Krakowie. W publicystyce „Tygodnika Powszechnego” spór został osadzony także w szerszym kontekście napięcia między nauczaniem posoborowego Kościoła a częścią nurtów konserwatywnych, w tym amerykańskiego ruchu MAGA. Sam list Episkopatu o MAGA jednak nie mówi.

W pierwotnej wersji informacji pojawiła się istotna nieścisłość dotycząca dat. Dokument nie został opublikowany 4 marca. List Konferencji Episkopatu Polski nosi datę 12 marca 2026 roku, a na stronie Episkopatu został opublikowany 21 marca. Z kolei tekst Michała Okońskiego w „Tygodniku Powszechnym” zatytułowany „Polski antysemityzm i chrześcijaństwo MAGA. Dlaczego list biskupów wywołał burzę” ukazał się 3 kwietnia 2026 roku.

Biskupi: antysemityzm jest „śmiertelnym deficytem miłości”

List powstał z okazji 40. rocznicy historycznej wizyty Jana Pawła II w rzymskiej Synagodze Większej. Episkopat przypomniał w nim nauczanie Soboru Watykańskiego II oraz późniejszych papieży o relacji chrześcijaństwa z judaizmem. Biskupi napisali, że jednym ze „śmiertelnych deficytów miłości” był i nadal pozostaje antysemityzm.

Dokument przypomina też nauczanie zawarte w deklaracji „Nostra aetate”, która odrzuciła obciążanie wszystkich Żydów odpowiedzialnością za śmierć Chrystusa. Biskupi podkreślili szczególną więź chrześcijaństwa z judaizmem i przywołali słowa Jana Pawła II o Żydach jako „umiłowanych” i – w pewnym sensie – „starszych braciach” chrześcijan.

W liście znajduje się również stwierdzenie, że Izrael pozostaje narodem wybranym i że Bóg nie odwołał Pierwszego Przymierza. To właśnie część tych sformułowań stała się przedmiotem szczególnie ostrych komentarzy.

Co ważne, w oficjalnym dokumencie Episkopatu nie ma żadnego odniesienia do ruchu MAGA, Donalda Trumpa ani amerykańskiej polityki. Powiązanie z MAGA pojawiło się dopiero w publicystyce analizującej reakcje na list.

Od odmowy czytania listu po oskarżenia o „herezję”

Wbrew pierwotnemu tekstowi reakcje publiczne są dobrze udokumentowane. Onet opisywał falę komentarzy po publikacji dokumentu. Ks. Daniel Wachowiak zapowiedział w serwisie X, że listu podczas nabożeństwa nie przeczyta. Jezuita o. Grzegorz Kramer zwracał z kolei uwagę na wyjątkową skalę negatywnych reakcji i zachęcał do zapoznania się z całym dokumentem.

Krytycznie wypowiedział się również Krzysztof Bosak. Polityk Konfederacji zarzucił dokumentowi oderwanie od bieżących problemów i ocenił, że szkoda, iż żaden z biskupów nie doprowadził do zablokowania jego publikacji.

Spór wyszedł jednak poza internet. 1 kwietnia w Krakowie kilkadziesiąt osób uczestniczyło w modlitwie określanej przez organizatorów jako ekspiacja za „herezje Rysia i Episkopatu”. Zgromadzenie odbyło się pod pomnikiem ks. Piotra Skargi, a uczestników prowadziła była małopolska kurator oświaty Barbara Nowak.

„Tygodnik Powszechny” wskazywał również na przypadki agresywnej symboliki wymierzonej w kard. Grzegorza Rysia – m.in. publikację jego zdjęcia z dorysowanymi pejsami.

Skąd w tym sporze pojawiło się MAGA?

To właśnie w analizie Michała Okońskiego z „Tygodnika Powszechnego” pojawia się amerykański trop. Autor stawia tezę, że konflikt wokół dokumentu Episkopatu może być częścią szerszego sporu wewnątrz chrześcijaństwa: między oficjalnym nauczaniem Kościoła po Soborze Watykańskim II a środowiskami, które łączą religię z radykalnym nacjonalizmem, polityką tożsamościową i bardzo ostrym sprzeciwem wobec dialogu międzyreligijnego.

„Tygodnik Powszechny” zestawia ten polski spór z debatami odbywającymi się w Stanach Zjednoczonych wewnątrz ruchu MAGA. W osobnej publikacji magazyn opisuje m.in. przypadek Carrie Prejean Boller, dawnej Miss California, która oskarża Żydów o bogobójstwo i wywołuje spory również wśród konserwatywnych katolików wspierających MAGA.

Nie oznacza to jednak, że Episkopat wystąpił przeciwko MAGA. To interpretacja publicystyczna opisująca podobieństwo pewnych sporów religijno-politycznych po obu stronach Atlantyku, a nie treść listu biskupów.

Sednem polskiego dokumentu jest bowiem przypomnienie obowiązującego od dziesięcioleci nauczania Kościoła o judaizmie. Sam fakt, że takie stanowisko doprowadziło do odmowy odczytania listu, oskarżeń biskupów o „herezję” i ulicznej demonstracji, pokazuje jednak, że konflikt dotyczy już czegoś więcej niż oceny jednego dokumentu. Jest również sporem o to, kto i w jaki sposób ma dziś definiować katolicką ortodoksję oraz gdzie przebiega granica pomiędzy religią, nacjonalizmem i polityką.

Źródła

• Konferencja Episkopatu Polski – „List Konferencji Episkopatu Polski z okazji 40. rocznicy wizyty Jana Pawła II w rzymskiej Synagodze Większej”;
• „Tygodnik Powszechny” – Michał Okoński, „Polski antysemityzm i chrześcijaństwo MAGA. Dlaczego list biskupów wywołał burzę”;
•  Onet – „Episkopat opublikował list. W sieci wybuchła burza. »Wielka szkoda«”;
• „Tygodnik Powszechny” – materiały dotyczące sporów o antysemityzm i nurtów MAGA.