Europa szuka kapitału na inwestycje. Transport, obronność i przemysł konkurują o te same pieniądze

30 września w Luksemburgu odbędzie się seminarium poświęcone finansowaniu Europy, a w Brukseli zakończą się Connecting Europe Days. Wspólny problem obu debat jest ten sam: skąd wziąć kapitał na infrastrukturę, obronność i transformację przemysłu.

Europejski Bank Centralny zapowiedział na wieczór 30 września wystąpienie Isabel Schnabel podczas seminarium EC–EIB–ESM „Financing Europe”. Tego samego dnia Komisja Europejska prowadzi debatę o finansowaniu infrastruktury transportowej, konkurencyjności i mobilności wojskowej. Nie są to te same wydarzenia, ale dotyczą wspólnego ograniczenia: inwestycji jest więcej niż łatwo dostępnego kapitału.

Europa inwestuje mniej niż wynika z jej ambicji

Unia chce jednocześnie modernizować sieci energetyczne, rozbudowywać kolej i porty, wzmacniać przemysł obronny, rozwijać półprzewodniki, baterie i sztuczną inteligencję. Każdy z tych kierunków wymaga wieloletnich nakładów. Problem w tym, że europejskie rynki kapitałowe są bardziej rozdrobnione niż amerykańskie, a firmy częściej opierają się na kredycie bankowym.

ECB od miesięcy wskazuje, że głębsza integracja finansowa może zwiększyć zdolność Europy do finansowania strategicznych inwestycji. W maju członek zarządu ECB Frank Elderson mówił o zależnościach Europy od zewnętrznych dostawców energii, technologii i bezpieczeństwa, łącząc wzrost gospodarczy z potrzebą integracji i większej skali inwestycji.

Transport pokazuje, jak łączą się cele gospodarcze i obronne

W Brukseli Komisja dyskutuje o inwestycjach w sieci transportowe podwójnego zastosowania. Te same mosty, linie kolejowe, porty i terminale mają służyć codziennemu handlowi, a w sytuacji kryzysowej także szybkiemu przerzutowi wojsk. Oznacza to, że wydatków nie da się już łatwo dzielić na „gospodarcze” i „bezpieczeństwa”.

Dla państw takich jak Polska to może być korzystne, bo położenie geograficzne zwiększa strategiczną wartość inwestycji w infrastrukturę. Jednocześnie wymaga przygotowania projektów, które spełniają wymogi zarówno cywilne, jak i obronne, a następnie skutecznego konkurowania o finansowanie unijne i prywatne.

Kapitał prywatny będzie potrzebny obok budżetów publicznych

Skala potrzeb sprawia, że same budżety państw i fundusze unijne nie wystarczą. Coraz większe znaczenie będzie miało uruchamianie prywatnych oszczędności i inwestycji instytucjonalnych. To z kolei prowadzi do dyskusji o unii oszczędności i inwestycji, harmonizacji rynków oraz uproszczeniu dostępu firm do finansowania w różnych państwach UE.

Nie oznacza to, że każde przedsięwzięcie powinno być finansowane prywatnie. Infrastruktura krytyczna i obronna często wymaga gwarancji publicznych albo bezpośrednich wydatków państwa. Kluczowe będzie jednak mieszanie źródeł finansowania tak, aby ograniczać koszt kapitału i przyspieszać realizację inwestycji.

Ani wystąpienie Schnabel, ani konferencja transportowa nie rozstrzygną problemu finansowania Europy. Mogą jednak pokazać, w jakim kierunku idzie polityka: mniej rozdrobnione rynki kapitałowe, większa rola prywatnego finansowania i silniejsze łączenie infrastruktury cywilnej z bezpieczeństwem.

Dla Polski najważniejsze będzie przełożenie tej debaty na konkretne projekty: sieci energetyczne, kolej, porty, przemysł obronny i technologie. To właśnie zdolność do przygotowania inwestycji i pozyskania kapitału może zdecydować, czy geograficzne położenie Polski stanie się przewagą gospodarczą, czy tylko kosztownym obowiązkiem bezpieczeństwa.

Dodatkowym ograniczeniem pozostaje koszt finansowania. Projekty infrastrukturalne i przemysłowe mają długi okres zwrotu, a część z nich jest obciążona ryzykiem regulacyjnym lub technologicznym. Im bardziej przewidywalne będą zasady pomocy publicznej, zamówień i polityki przemysłowej, tym łatwiej będzie przyciągać kapitał prywatny bez nadmiernego zwiększania kosztu długu publicznego.

Polska potrzebuje gotowych projektów, nie tylko dostępu do funduszy

Dostęp do pieniędzy nie wystarcza, jeśli administracja i przedsiębiorstwa nie mają gotowych projektów z dokumentacją, pozwoleniami i realistycznym modelem finansowania. W praktyce kraje konkurują nie tylko wysokością wkładu własnego, ale też szybkością przygotowania inwestycji i zdolnością do łączenia środków europejskich, krajowych i prywatnych.

To szczególnie ważne w energetyce i transporcie, gdzie opóźnienie jednego elementu może blokować cały łańcuch inwestycji. Nowa linia kolejowa bez terminalu albo rozbudowany port bez odpowiednich połączeń lądowych nie daje pełnej wartości. Podobnie sieć energetyczna nie wykorzysta nowych źródeł wytwarzania, jeśli brakuje przyłączy i magazynowania.

W tym sensie europejska debata o kapitale jest również debatą o jakości państwa i planowania. Największe korzyści osiągną te kraje, które potrafią wskazać projekty o znaczeniu ponadnarodowym, szybko przeprowadzić procedury i jednocześnie utrzymać kontrolę nad kosztami oraz ryzykiem.

Najbliższe lata pokażą, czy Europa potrafi zmniejszyć lukę inwestycyjną

Najtrudniejsze będzie utrzymanie tempa inwestycji przez kilka lat, a nie jednorazowe uruchomienie dużych programów. Przemysł i infrastruktura potrzebują stabilności regulacyjnej, aby firmy mogły planować moce produkcyjne, zatrudnienie i finansowanie. Częste zmiany priorytetów zwiększają koszt kapitału i zniechęcają prywatnych inwestorów do projektów o długim okresie zwrotu.

Dla Polski oznacza to konieczność równoległego działania w Brukseli i na rynku krajowym: zabiegania o korzystne zasady finansowania, rozwijania lokalnego rynku kapitałowego oraz poprawy przygotowania inwestycji publicznych. Wtedy europejskie programy mogą wzmacniać krajowe możliwości zamiast zastępować je doraźnymi grantami.