Druga tura w Krakowie: czy liberalne poglądy Gibały ograniczą jego zdolność do zbudowania większości?

Łukasz Gibała wygrał pierwszą turę przedterminowych wyborów prezydenta Krakowa, ale 36,38 proc. głosów nie daje mu jeszcze urzędu. Przed głosowaniem 11 października wracają jego jednoznacznie liberalne deklaracje w sprawach aborcji, lekcji religii i związków osób tej samej płci. Większość tych kwestii nie należy bezpośrednio do kompetencji prezydenta miasta, lecz politycznie mogą one zdecydować o tym, czy Gibała zdoła przekonać część prawicowego elektoratu, którego głosów potrzebuje w drugiej turze.

Oficjalne dane miasta pokazują, że Łukasz Gibała zdobył w pierwszej turze 93 042 głosy, czyli 36,38 proc. poparcia. Monika Piątkowska uzyskała 29,91 proc. i 76 514 głosów. To daje Gibałę na pozycji lidera, ale jednocześnie pozostawia ogromną grupę wyborców, która 27 września poparła innych kandydatów. Michał Drewnicki zdobył 17,50 proc., Aleksandra Owca 6,91 proc., Daria Gosek-Popiołek 4,81 proc., a Michał Klimek 4,11 proc. W praktyce druga tura będzie więc walką nie tylko o mobilizację własnych zwolenników, ale także o przejęcie głosów tych, którzy w pierwszym głosowaniu wybrali kogoś innego.

Dla Gibały szczególnie ważny jest elektorat kandydatów prawicowych. Samo poparcie Drewnickiego i Klimka to ponad jedna piąta wszystkich głosów. To właśnie w tej grupie jego deklaracje światopoglądowe mogą być istotniejsze niż dla wyborców centrum czy lewicy. Jednocześnie kandydat od lat buduje markę polityka samorządowego, który chce być oceniany przede wszystkim przez pryzmat transportu, zieleni, finansów miasta, ładu przestrzennego i jakości zarządzania.

Poglądy Gibały w sprawach obyczajowych nie są nowością z obecnej kampanii. W rozmowie z Radiem Kraków w 2024 roku powiedział, że decyzja dotycząca aborcji powinna należeć do kobiety. Zapytany o finansowanie religii w szkołach z budżetu odpowiedział przecząco, a lekcje religii wskazywał raczej jako zajęcia, które mogłyby odbywać się poza szkołą, w salach katechetycznych. Jednocześnie sam podkreślał wtedy, że w tych sprawach prezydent Krakowa nie będzie podejmował kluczowych decyzji ustawowych.

To rozróżnienie jest ważne, bo kampania lokalna łatwo przesuwa się z realnych kompetencji samorządu na spory ogólnopolskie. Prezydent miasta nie zmieni prawa aborcyjnego, nie ustali samodzielnie ogólnopolskich zasad nauczania religii i nie wprowadzi ustawowej definicji małżeństwa. Może jednak wpływać na miejski system ochrony zdrowia, politykę społeczną, finansowanie programów, sposób działania instytucji kultury oraz organizację szkół w granicach wyznaczonych przez prawo. Dlatego światopogląd kandydata nie jest zupełnie pozbawiony znaczenia, choć jego realny wpływ jest węższy niż sugerują najbardziej emocjonalne hasła kampanii.

Gibała stoi więc przed politycznym paradoksem. Aby wygrać, musi poszerzyć poparcie poza własny twardy elektorat, a część dostępnych głosów należy do wyborców o poglądach konserwatywnych. Dla nich stosunek do aborcji, religii w szkołach czy związków jednopłciowych może być kryterium równie ważnym jak inwestycje drogowe i polityka mieszkaniowa. Kandydat może przekonywać, że wybory prezydenta Krakowa dotyczą przede wszystkim miejskiego zarządzania, ale nie ma pełnej kontroli nad tym, jakie kryteria przyjmą sami wyborcy.

Z drugiej strony liberalne deklaracje mogą pomagać mu w walce o wyborców lewicy i część elektoratu Aleksandry Owcy oraz Darii Gosek-Popiołek. W tym sensie ten sam światopogląd, który utrudnia zdobywanie głosów konserwatywnych, może ułatwiać konsolidację wyborców progresywnych. Druga tura nie jest więc prostym starciem dwóch programów miejskich. To także test zdolności kandydatów do stworzenia chwilowej większości z grup, które w wielu sprawach mają sprzeczne oczekiwania.

W debacie warto oddzielić deklaracje ideowe od instrumentów, którymi rzeczywiście dysponuje urząd. Prezydent Krakowa przygotowuje projekt budżetu, kieruje administracją, odpowiada za miejskie jednostki i ma wpływ na lokalne programy zdrowotne, edukacyjne i społeczne. Może inicjować uchwały, ustalać priorytety wydatkowe i określać sposób realizacji polityki miasta tam, gdzie przepisy pozostawiają samorządowi swobodę. Nie może natomiast samodzielnie zmienić ustaw obowiązujących w całym kraju.

Dlatego przy ocenie zapowiedzi Gibały rozsądniej pytać nie tylko o jego stanowisko ideowe, ale o konkretne decyzje, które chciałby podejmować w Krakowie. Jeżeli deklaruje na przykład określony kierunek miejskiej polityki zdrowotnej albo sposób organizacji usług publicznych, to jest to temat bezpośrednio związany z urzędem. Jeżeli natomiast wypowiada się o rozwiązaniach wymagających ustawy sejmowej, znaczenie takiej deklaracji jest przede wszystkim polityczne i symboliczne.

Druga tura pokaże, czy Gibała potrafi utrzymać swoją tożsamość polityczną, a jednocześnie przekonać wyborców, którzy nie podzielają jego poglądów w sprawach światopoglądowych. Jego przewaga z pierwszej tury daje mu mocny punkt wyjścia, ale nie zwalnia z konieczności budowania szerszej koalicji. Monika Piątkowska stoi zresztą przed podobnym zadaniem, bo również potrzebuje głosów kandydatów, którzy odpadli.

Dla Krakowa będzie to więc głosowanie o dwóch rzeczach jednocześnie. Pierwsza to klasyczny wybór gospodarza miasta i ocena programów dotyczących transportu, inwestycji, finansów oraz usług publicznych. Druga to pytanie, na ile w wyborach samorządowych mieszkańcy rozdzielają sprawy lokalne od sporów ideowych. Wynik 11 października pokaże, czy liberalny światopogląd Gibały jest dla konserwatywnych wyborców barierą, czy też część z nich uzna, że ważniejszy jest sposób zarządzania Krakowem.