Afrykańskie giełdy urosły o 49 proc. Dlaczego OECD ostrzega przed zbyt łatwym optymizmem

Kapitalizacja afrykańskich rynków akcji wzrosła w 2025 r. o 49 proc., podczas gdy globalnie było to 21 proc. Raport OECD pokazuje jednak, że za imponującym wynikiem kryją się płytkie rynki, koncentracja kapitału i ograniczony dostęp wielu przedsiębiorstw do długoterminowego finansowania.

Nowy raport OECD o afrykańskich rynkach kapitałowych zestawia dwa obrazy. Pierwszy jest wyjątkowo korzystny: w 2025 r. kapitalizacja tamtejszych giełd rosła szybciej niż średnio na świecie, a główni emitenci obligacji państwowych utrzymywali dostęp do finansowania mimo zmienności gospodarki globalnej. Drugi obraz jest znacznie mniej komfortowy: lokalne rynki kapitałowe pozostają niewielkie w stosunku do potrzeb rozwojowych kontynentu, a liczba przedsiębiorstw korzystających z notowania na giełdzie jest ograniczona.

OECD podała, że łączna kapitalizacja afrykańskich rynków akcji zwiększyła się w 2025 r. o 49 proc., wobec wzrostu na świecie o 21 proc. Jednocześnie zasoby finansowe stanowiące potencjalną krajową bazę kapitału w gospodarkach Afryki szacuje na 4,4 bln dolarów. To tylko 0,9 proc. światowych aktywów finansowych, chociaż udział regionu w światowym PKB wynosi około 2,7 proc. Oznacza to istotną rozbieżność między wielkością realnej gospodarki a zasobami kapitału dostępnymi na lokalnych rynkach.

Wysoki wynik giełd wcale nie musi oznaczać, że podobnie szybko przybywa przedsiębiorstw pozyskujących pieniądze na rozwój. OECD wskazuje, że część wzrostu wynikała ze zwyżek wycen spółek już notowanych oraz czynników walutowych i cen surowców. W całym 2025 r. na analizowanych afrykańskich rynkach zanotowano zaledwie siedem nowych debiutów giełdowych. Te emisje odpowiadały za niewielką część ogólnego wzrostu wartości rynku.

Jeżeli inwestorzy podnoszą cenę akcji spółki, jej kapitalizacja może rosnąć bez dopływu nowej gotówki do przedsiębiorstwa. Nowe środki pojawiają się dopiero przy odpowiedniej emisji papierów wartościowych. To podstawowe rozróżnienie pomaga zrozumieć, dlaczego imponujące statystyki giełdowe nie przełożyły się automatycznie na łatwy dostęp małych i średnich przedsiębiorstw do kapitału.

Kolejną przeszkodą jest geograficzna koncentracja. Według OECD cztery rynki – Republika Południowej Afryki, Maroko, Egipt i Nigeria – odpowiadają za 88 proc. kapitalizacji afrykańskich giełd. Sama RPA skupia prawie 60 proc. Oznacza to, że wyniki kilku dużych gospodarek mocno wpływają na średnią dla całego kontynentu. Inwestor analizujący „afrykański rynek” nie powinien traktować wszystkich krajów jako jednego, jednakowo rozwiniętego systemu.

W finansowaniu firm ważne są nie tylko akcje, lecz również obligacje i pożyczki konsorcjalne. OECD szacuje, że na koniec 2025 r. zadłużenie korporacyjne analizowanego regionu wynosiło około 211 mld dolarów, z czego 81 proc. przypadało na kredyty konsorcjalne. Emisje obligacji korporacyjnych pozostają niewielkie, co ogranicza możliwość wyboru źródła finansowania przez przedsiębiorców.

Istotnym ryzykiem są waluty. W 2025 r. tylko 17 proc. emisji długu korporacyjnego było denominowanych w walutach lokalnych. Firma mająca przychody w walucie krajowej, a zadłużenie w dolarach lub euro, jest wrażliwa na zmiany kursów. Jeżeli waluta krajowa gwałtownie słabnie, koszt obsługi zadłużenia może wzrosnąć nawet wtedy, gdy działalność operacyjna spółki się nie pogorszyła. Rozwój krajowych rynków obligacji może zmniejszać ten problem, ale wymaga odpowiednio dużej bazy inwestorów.

Dlatego dostęp do kapitału bywa ograniczony do większych przedsiębiorstw. Mniejsze firmy nadal polegają przede wszystkim na bankach lub finansowaniu właścicielskim. Brak płynnego rynku obligacji sprawia też, że w czasie kryzysu trudniej zastąpić ograniczony kredyt bankowy innym źródłem środków.

OECD wskazuje na znaczenie długoterminowych oszczędności instytucjonalnych. Fundusze emerytalne oraz zakłady ubezpieczeń mogą być naturalnymi nabywcami wieloletnich obligacji i udziałów w przedsiębiorstwach. Problem polega na tym, że w wielu gospodarkach kontynentu zasięg takich instytucji jest ograniczony przez duży udział zatrudnienia nieformalnego i samozatrudnienia.

Jeżeli znacząca część pracujących nie odkłada oszczędności w systemach kapitałowych, krajowa baza długoterminowego finansowania rozwija się wolniej. Nie wystarczy przy tym samo utworzenie nowych instrumentów giełdowych. Potrzebne są zasady nadzoru, zaufanie do instytucji finansowych, ochrona inwestorów oraz stabilność gospodarcza.

Raport zwraca również uwagę na finansowanie inwestycji infrastrukturalnych. Mniej niż 10 proc. analizowanych projektów infrastrukturalnych osiąga etap zamknięcia finansowego, czyli stan, w którym zapewniono środki i można rozpocząć właściwą realizację. Przyczyną nie zawsze jest całkowity brak kapitału. Przeszkodą bywają także niedopracowane analizy wykonalności, ryzyko regulacyjne i słaba jakość przygotowania projektu.

W raporcie wskazano kilka kierunków: poprawę przejrzystości przedsiębiorstw, silniejszy nadzór nad rynkami, lepsze zarządzanie długiem publicznym oraz poszerzenie udziału inwestorów detalicznych i instytucjonalnych. Ważna jest również edukacja finansowa. Wśród 20 badanych jurysdykcji aż 17 wdrażało lub przygotowywało krajowe strategie w tej dziedzinie.

Nowe narzędzia cyfrowe mogą obniżać koszt dostępu do papierów wartościowych, ale wiążą się również z potrzebą ochrony klientów przed oszustwami. W raporcie osobno opisano wzrost znaczenia aktywów kryptograficznych i stablecoinów. Nie są one przedstawiane jako zamiennik silnych instytucji finansowych, lecz jako kolejny obszar wymagający rozsądnego podejścia regulacyjnego.

Dane OECD pozwalają więc sformułować wniosek ostrożniejszy niż sam nagłówek o 49-procentowym wzroście giełd. Afrykańskie rynki wykazały odporność na zewnętrzne wstrząsy, lecz nadal mają ograniczoną zdolność finansowania szerokiego kręgu przedsiębiorstw. W kolejnych latach ważniejsze od jednorocznych wycen będą liczba nowych emisji, poprawa dostępu mniejszych firm do kapitału i wzrost udziału finansowania w lokalnych walutach.

**Źródła:** [OECD – Africa Capital Markets Report 2026](https://www.oecd.org/en/publications/africa-capital-markets-report-2026_aced796a-en.html), [OECD – podsumowanie raportu](https://www.oecd.org/en/publications/africa-capital-markets-report-2026_aced796a-en/full-report/executive-summary_7e53e61d.html), [OECD – afrykańskie rynki akcji](https://www.oecd.org/en/publications/africa-capital-markets-report-2026_aced796a-en/full-report/enhancing-trust-and-access-in-african-public-equity-markets_eeaaf43f.html), [OECD – rynek długu przedsiębiorstw](https://www.oecd.org/en/publications/africa-capital-markets-report-2026_aced796a-en/full-report/developing-africa-s-corporate-debt-markets-for-growth_282837b7.html)

**Słowa kluczowe:** OECD, Afryka, giełdy, 49 procent, rynki kapitałowe, obligacje, finansowanie inwestycji, RPA