Poszkodowani w „Czystym Powietrzu” bliżej ochrony. Co zmienia decyzja Senatu

Senat 6 listopada jednogłośnie, bez poprawek, poparł ustawę dotyczącą osób poszkodowanych przez nieuczciwych wykonawców w programie „Czyste Powietrze”. Wyjaśniamy, kto ma skorzystać z przewidzianego mechanizmu i dlaczego sama uchwała Senatu nie oznacza jeszcze automatycznego umorzenia należności.

W programie „Czyste Powietrze” pieniądze publiczne mają finansować przedsięwzięcia poprawiające efektywność energetyczną domów. W części umów wykonawcy otrzymywali zaliczki lub środki przed zakończeniem prac. Gdy realizacja inwestycji nie dochodziła do skutku, beneficjent mógł znaleźć się w trudnym położeniu: nie miał efektu remontu, a jednocześnie pojawiało się roszczenie o rozliczenie wykorzystanych pieniędzy. Nowelizacja poparta przez Senat jest odpowiedzią na sytuacje, w których za problem odpowiada nieuczciwy wykonawca albo osoba trzecia.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska podało 6 listopada, że senatorowie przyjęli przygotowaną przez resort ustawę jednogłośnie i bez poprawek. Zakłada ona możliwość zawieszenia dochodzenia nierozliczonego prefinansowania i, w przewidzianych prawem sytuacjach, wyłączenia odpowiedzialności poszkodowanych za spłatę należności. Jest to mechanizm adresowany do konkretnych przypadków, a nie powszechna anulacja zobowiązań wszystkich uczestników programu.

Kluczowe są dwa elementy wskazane w ministerialnym komunikacie. Pierwszy to wszczęcie postępowania karnego dotyczącego przestępstwa popełnionego na szkodę beneficjenta w związku z umową o dofinansowanie. Drugi to wniosek poszkodowanej osoby złożony do właściwego wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Sam fakt niezadowolenia z jakości prac albo sporu cywilnego z wykonawcą nie może zostać automatycznie uznany za spełnienie ustawowych warunków.

Wniosek trzeba będzie rozpatrywać w oparciu o dokumentację konkretnego projektu. Dla poszkodowanych istotne będą więc umowa z wykonawcą, korespondencja, potwierdzenia płatności, informacje o wykonanych pracach i materiały dotyczące postępowania karnego. Dobra dokumentacja może ułatwić ustalenie, jakie środki faktycznie zostały przekazane i które rozliczenia pozostają sporne.

Zawieszenie dochodzenia należności nie jest tym samym co stwierdzenie, że żadna kwota nie może być już nigdy dochodzona. W praktyce ustawa ma ograniczać presję finansową w okresie, gdy sprawa oszustwa lub innego przestępstwa jest wyjaśniana. Ostateczne konsekwencje będą zależeć od treści obowiązujących przepisów, decyzji funduszu i ustaleń organów prowadzących postępowanie.

Nie należy także mylić ochrony beneficjenta z bezkarnością nierzetelnego wykonawcy. Wszczęcie postępowania karnego ma służyć ustaleniu odpowiedzialności sprawcy, natomiast instrument przewidziany w ustawie jest zorientowany na sytuację osoby, która poniosła stratę. Dwa postępowania dotyczą innych kwestii, chociaż pozostają ze sobą powiązane.

Najpierw trzeba ustalić, na jakim etapie jest sprawa i z jakiego tytułu fundusz domaga się rozliczenia. Następnie warto upewnić się, czy istnieje postępowanie karne odpowiadające wymaganiom ustawy oraz który WFOŚiGW prowadzi sprawę dofinansowania. Przygotowanie kopii dokumentów i uporządkowanie dat może przyspieszyć późniejsze złożenie wniosku.

Ważna jest też kolejność legislacyjna. Głosowanie Senatu nie oznacza, że opisany mechanizm już działa we wszystkich urzędach. Dla beneficjenta rozstrzygający będzie ostateczny tekst ustawy, jego ogłoszenie i data wejścia w życie. Do tego czasu należy korzystać z aktualnych procedur właściwego funduszu i śledzić komunikaty resortu klimatu.

**Źródła:** [Ministerstwo Klimatu – ustawa dla poszkodowanych w programie](https://redakcja.www.gov.pl/web/klimat/senat-poparl-ustawe-o-wsparciu-osob-poszkodowanych-przez-nierzetelnych-wykonawcow-w-programie-czyste-powietrze), [Ministerstwo Klimatu i Środowiska – wiadomości](https://redakcja.www.gov.pl/web/klimat/wiadomosci)

**Słowa kluczowe:** Czyste Powietrze, Senat, nieuczciwi wykonawcy, termomodernizacja, WFOŚiGW, prefinansowanie, ochrona beneficjentów