Co piąty mieszkaniec UE zagrożony ubóstwem. Jak to liczyć?

Według najnowszego zestawienia Eurostatu za 2025 rok 92,7 miliona osób w Unii Europejskiej było zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. To 20,9 proc. mieszkańców wspólnoty. Wskaźnik obejmuje jednak trzy różne kryteria i nie oznacza, że wszystkie te osoby żyją poniżej jednego, wspólnego europejskiego progu dochodowego. Co mierzy ta statystyka?

Eurostat definiuje zagrożenie ubóstwem lub wykluczeniem społecznym jako wystąpienie co najmniej jednej z trzech sytuacji. Pierwszą jest ubóstwo dochodowe, drugą poważna deprywacja materialna i społeczna, trzecią życie w gospodarstwie, którego dorośli pracują bardzo mało. Te grupy mogą się na siebie nakładać. Osoba spełniająca dwa kryteria nie jest liczona dwa razy w końcowej wartości 92,7 mln. To zasadniczo inna miara niż zwykłe zestawienie wynagrodzeń lub liczba bezrobotnych. Oznacza to również, że wynik może zmieniać się z różnych powodów: poprawy sytuacji na rynku pracy, świadczeń społecznych, cen podstawowych usług czy możliwości zaspokajania potrzeb gospodarstwa domowego.

Wskaźnik ubóstwa dochodowego odnosi się do dochodu ekwiwalentnego i progu wyznaczanego względem mediany w danym kraju. Nie oznacza jednego, identycznego poziomu pieniędzy dla całej Unii. Osoba uznawana za zagrożoną ubóstwem dochodowym w państwie o wysokich dochodach może dysponować nominalnie innymi środkami niż mieszkaniec mniej zamożnego kraju. Dlatego porównywanie odsetków trzeba łączyć z wiedzą o cenach mieszkań, usług, energii i sile nabywczej. Eurostat podaje za 2025 rok 20,9 proc. dla całej Unii. W grupach społecznych widoczne są różnice: wskaźnik wynosił 21,9 proc. wśród kobiet i 19,8 proc. wśród mężczyzn. Sama statystyka nie mówi, jakie były przyczyny każdej indywidualnej sytuacji. Równie niebezpieczne jest mieszanie kwoty absolutnej z odsetkiem. Duże państwa mogą mieć wiele osób zagrożonych nawet przy niższym udziale, zaś mniejsze państwa — wysoki procent przy niewielkiej populacji. Oba spojrzenia są potrzebne: odsetek pozwala oceniać skalę problemu społecznego, a liczba osób pomaga planować zasoby usług publicznych. Slogan o „najbiedniejszym kraju” oparty tylko na jednym z tych kryteriów łatwo wprowadza w błąd.

Dla samorządów i rządów taki wskaźnik jest użyteczny, bo przesuwa uwagę z samego dochodu na rzeczywiste możliwości uczestniczenia w życiu społecznym. Rodzina może mieć pracę, ale jednocześnie nie móc pokryć nieoczekiwanego wydatku; inna może korzystać ze wsparcia finansowego, lecz pozostawać odcięta od usług. Nie należy na podstawie wskaźnika ogłaszać, że co piąty Europejczyk cierpi głód. Rzetelne porównanie wymaga rozpisania trzech komponentów, sprawdzenia daty zbierania danych i świadomości różnic metodologicznych. Dopiero wtedy dyskusja o skuteczności polityki społecznej może dotyczyć realnych potrzeb, a nie samej wielkiej liczby. Oceniając zmianę w czasie, trzeba ponadto odróżniać poprawę średnich wskaźników od poprawy sytuacji najbardziej zagrożonych. Spadek ogólnego udziału osób zagrożonych wykluczeniem może ukrywać utrzymujące się trudności w konkretnych grupach. Dlatego instytucje powinny analizować również przekroje wieku, rodzaju gospodarstwa domowego, stanu zatrudnienia i miejsca zamieszkania.

**Źródła:**

– [Eurostat: Living conditions in Europe — poverty and social exclusion](https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Living_conditions_in_Europe_-_poverty_and_social_exclusion)

– [Eurostat: wskaźnik sdg_01_10](https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/sdg_01_10/)

**Słowa kluczowe:** ubóstwo, Eurostat, Unia Europejska, warunki życia, nierówności społeczne, statystyka