Prezydent Karol Nawrocki skierował ustawę nazywaną „Lex Szarlatan” do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Rząd przekonuje, że nowe kompetencje Rzecznika Praw Pacjenta są potrzebne do szybkiej walki z pseudomedycyną. Kancelaria Prezydenta odpowiada, że przy słusznym celu ustawa może być zbyt szeroka i nieprecyzyjna.
W sporze o „Lex Szarlatan” nie chodzi już o to, czy państwo powinno reagować na oszustów żerujących na chorych. Co do tego zasadniczego celu obie strony deklarują zgodę. Konflikt dotyczy narzędzi: zakresu kompetencji Rzecznika Praw Pacjenta, wysokości kar i tego, jak precyzyjnie prawo odróżnia niebezpieczne praktyki od legalnej działalności związanej np. z dietetyką, zielarstwem czy terapiami komplementarnymi.
20 sierpnia prezydent Karol Nawrocki zdecydował o skierowaniu ustawy z 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Oznacza to, że ustawa nie wejdzie w życie przed rozstrzygnięciem zgodności zakwestionowanych rozwiązań z konstytucją.
Rząd: bez nowych narzędzi pacjent pozostaje bezbronny
Ministerstwo Zdrowia broni rozwiązania jako odpowiedzi na praktyki pseudomedyczne, dezinformację i działalność osób oferujących niesprawdzone metody leczenia. Minister zdrowia Jolanta Sobierańska-Grenda podkreśliła po decyzji prezydenta, że projekt był przygotowywany z udziałem lekarzy, ekspertów, organizacji pacjenckich i Rzecznika Praw Pacjenta.
Resort wskazuje, że nowe przepisy miały pozwolić Rzecznikowi szybciej wydawać ostrzeżenia, nakazywać natychmiastowe wstrzymanie szkodliwej działalności i sprawniej reagować na sytuacje, w których pacjenci są odciągani od leczenia o potwierdzonej skuteczności. Minister oceniła, że państwo zostało pozbawione części potrzebnych narzędzi do ochrony chorych.
Skala problemu nie jest wyłącznie hipotetyczna. W materiałach Rzecznika Praw Pacjenta przywoływano dane, według których od początku 2024 r. złożono dziesiątki zawiadomień dotyczących praktyk określanych jako szarlatańskie, a część spraw trafiała do sądów.
Prezydent: cel słuszny, ale przepisy mogą objąć zbyt szeroki krąg
Kancelaria Prezydenta przedstawia inną diagnozę. Nawrocki stwierdził, że „cel tej ustawy jest słuszny”, ale zakwestionował proporcjonalność środków. Według niego ustawa może wrzucać do jednej kategorii osoby realnie zagrażające zdrowiu oraz legalnie działających przedsiębiorców oferujących zioła, suplementy czy usługi z obszaru medycyny komplementarnej.
Ten argument pojawiał się wcześniej również w petycjach kierowanych do Kancelarii Prezydenta. Ich autorzy podnosili, że pojęcia użyte w ustawie są zbyt szerokie, a połączenie nieprecyzyjnych kryteriów z wysokimi karami i możliwością wydawania decyzji tymczasowych może stworzyć ryzyko nadmiernej uznaniowości administracyjnej.
Spór ma więc klasyczny charakter konstytucyjny: jak skonstruować szybką i skuteczną ochronę pacjenta, nie oddając jednocześnie organowi administracji kompetencji tak szerokich, że granica legalnego zachowania staje się trudna do przewidzenia.
Prezydent proponuje własny projekt karny
Decyzji o skierowaniu ustawy do TK towarzyszyła prezydencka inicjatywa legislacyjna. Kancelaria zapowiedziała projekt zmian w Kodeksie karnym i ustawie o prawach pacjenta, który ma koncentrować odpowiedzialność na osobach nakłaniających chorych do rezygnacji z skutecznego leczenia i na przypadkach powodowania realnej szkody.
To oznacza, że debata nie sprowadza się do prostego „za” lub „przeciw” walce z pseudomedycyną. Rząd stawia na silniejsze instrumenty administracyjne Rzecznika Praw Pacjenta; prezydent chce przesunąć ciężar w stronę precyzyjniej określonej odpowiedzialności karnej.
Ostateczna ocena ustawy należy teraz do Trybunału Konstytucyjnego. Dopiero jego rozstrzygnięcie pokaże, czy zakwestionowane mechanizmy zostaną uznane za proporcjonalne i wystarczająco precyzyjne. Niezależnie od tego spór ujawnił realny problem legislacyjny: dobra intencja nie zwalnia ustawodawcy z obowiązku stworzenia przepisów, które obywatel i przedsiębiorca są w stanie jednoznacznie zrozumieć.
Źródła
- Kancelaria Prezydenta RP, decyzje w sprawie ustaw, 20.08.2026.
- Kancelaria Prezydenta RP, prezydencka inicjatywa legislacyjna przeciw szarlatanom, 20.08.2026.
- Ministerstwo Zdrowia, komunikat po decyzji prezydenta, 20.08.2026.
- BIP Kancelarii Prezydenta RP, petycje dotyczące ustawy, sierpień 2026.
Formaty reklamowe wewnątrz artykułu
Reklamy wplecione między akapity najlepiej działają w układzie poziomym lub prostokątnym.
